Na czym polega Construction Industry Scheme? Wyjaśnienie systemu podatkowego dla firm budowlanych w UK

W Wielkiej Brytanii każda firma, niezależnie od branży ma do dyspozycji jednakowe metody odprowadzania podatków do HMRC. Jedynym wyjątkiem jest branża budowlana, dla której rząd przygotował specjalny system rozliczeń nazwany Construction Industry Scheme (CIS). W tym artykule wyjaśnimy, na jakich zasadach on działa.

Dlaczego akurat branża budowlana stanowi wyjątek?

HMRC zdecydowało się na szczególne traktowanie branży budowlanej ze względu na jej specyfikę i historię pełną przekrętów. W świecie budownictwa można zaobserwować olbrzymi przepływ gotówki i wiele różnych firm oraz działalności przeplatających się ze sobą w projektach. Każdy z nich wymaga co najmniej kilku umów i kontraktów, co sprawia, że struktura przepływów pieniężnych bywa bardzo skomplikowana.

Cały ten chaos przez lata sprzyjał nielegalnym działaniom mającym na celu ominięcie podatku, przez co państwo co roku traciło miliony funtów w należnościach. Osoby pracujące w branży budowlanej często nie zgłaszały swoich przychodów, a spółki zakładane tuż przed realizacją danego projektu znikały pod koniec roku, unikając w ten sposób zapłaty podatku Corporation Tax.

Construction Industry Scheme to system, który dzięki swojej konstrukcji ogranicza nadużycia oraz zwiększa przejrzystość rozliczeń w branży budowlanej.

Jak działa Construction Industry Scheme?

Zasadniczą cechą Construction Industry Scheme jest to, że podatek zostaje potrącony u źródła płatności, a nie od faktycznego podatnika. Osoba pobierająca zapłatę od zleceniodawcy nie rozlicza się z podatków klasycznie, ponieważ ich część została pobrana wcześniej, podczas opłacania faktury.

W branży budowlanej rozróżniamy dwie role:

1. Wykonawca (Contractor) – osoba lub firma która zleca prace budowlane:
2. Podwykonawca – osoba lub firma, która przyjmuje zlecenia.

W systemie Construction Industry Scheme podatek dochodowy oraz składki National Insurance podwykonawcy są odprowadzane przez wykonawcę pod postacią zaliczki w momencie płacenia za wykonane zlecenie.

Dokładne stawki takich zaliczek są z góry ustalone przez HMRC, a ich wysokość zależy od tego, czy podwykonawca jest zarejestrowany w CIS:

• Dla zarejestrowanych stawka wynosi 20% ceny zlecenia;
• Stawka karna dla niezarejestrowanych wynosi 30% ceny zlecenia.

Jak to działa w praktyce? System jest bardzo prosty:

Załóżmy, że kontraktor zlecił podwykonawcy zarejestrowanemu w CIS prace budowlane z wynagrodzeniem netto wynoszącym £4,000. W momencie płatności odlicza on od kwoty 20% i przelewa je do HMRC. Podwykonawca dostaje więc na konto tylko £3,200.

Pod koniec roku odliczenia CIT każdego podwykonawcy się sumują i są porównywane do faktycznego podatku, jaki powinien on zapłacić. Jeśli podatek ten jest wyższy, podwykonawca wykonuje dodatkowy przelew do HMRC, jeśli niższy – czeka na zwrot.

Rozliczanie Construction Industry Scheme przez wykonawcę

Główny contractor działa tutaj jak pewnego rodzaju pośrednik pomiędzy podwykonawcą a urzędem. Najpierw musi on sprawdzić, czy zleceniobiorca jest zarejestrowany do CIS. Na tej podstawie, przy płatności zatrzymuje on odpowiednią kwotę (20% lub 30%) i pod koniec miesiąc przelewa ją do HMRC w ramach jednego przelewu sumującego wszystkie odliczenia. Następnie przygotowuje dane zleceniobiorców od których je pobrał i na swoim koncie Government Gateway wypełnia dokument CIS return (musi go wypełnić, nawet jeśli nie potrącił w danym miesiącu żadnych pieniędzy). Termin wykonania przelewu oraz złożenia deklaracji to 19 dzień następnego miesiąca.

Rozliczanie CIS przez podwykonawcę

Podwykonawca (subcontractor) w całym procesie jest nieco bardziej bierny. Podczas okresu rozliczeniowego jego jedynym zadaniem jest tak naprawdę zbieranie potwierdzeń potrąceń CIS (payment & deduction statement), które są oficjalnym dokumentem potwierdzającym, że odpowiednia kwota została odliczona od płatności.

Pod koniec okresu oblicza on swój pełny przychód uwzględniając odliczenia CIS i składa deklarację podatkową – jeśli działa jako samozatrudniony będzie to Self Assessment, a jeśli jako spółka LTD, złoży Company Tax Return. W dokumencie zaznacza on, że podlega CIS i wpisuje w odpowiednim miejscu łączną kwotę obliczeń.

Jak wspomniano wcześniej, łączna kwota odliczeń CIS jest porównywana z wysokością podatku należnego. Jeśli podatek przewyższa sumę odliczeń, różnicę należy dopłacić. Natomiast w sytuacji, gdy odliczenia są wyższe niż należny podatek, HMRC zwraca nadpłatę – zazwyczaj w ciągu 2–6 tygodni.

Kto dokładnie kwalifikuje się do Construction Industry Scheme?

Generalnie do programu CIS kwalifikują się niemal wszystkie osoby i firmy, które podejmują pracę w branży budowlanej na terenie UK – w tym samozatrudnieni, spółki LTD, spółki partnerskie oraz firmy zagraniczne. Katalog prac podlegających pod CIS jest naprawdę szeroki i obejmuje większość działań związanych z budową, naprawą lub burzeniem:

• Pace przygotowawcze – np. wykopy, fundamenty, niwelacja terenu, itd.;
• Cały proces budowy budynku;
• Prace instalatorskie – np. systemy grzewcze (hydraulika), elektryka, klimatyzacja, wentylacja;
• Prace wykończeniowe (jeśli są częścią szerszych prac budowlanych);
• Prace specjalistyczne – np. demontaż rusztowań lub rozbiórki;
• Sprzątanie pobudowlane.

Istnieje też kilka ważnych wyjątków, o których warto pamiętać. Są to na przykład zawody consultingowe, takie jak geodeta lub architekt, którzy mimo pracy w branży budowlanej nie muszą rejestrować się do CIS. Innym wyjątkiem są dostawcy materiałów, którzy nie uczestniczą w samej budowie lub producenci elementów, którzy wytwarzają towar poza placem budowy – w tych przypadkach CIS również nie znajduje swojego zastosowania. Oczywiście usługi pomocnicze, takie jak ochrona budowy lub pomoc medyczna również się nie zaliczają.

Od kwietnia 2026 roku z CIS zostały wyłączone również płatności dokonywane przez Landlordów na rzecz podwykonawców dotyczące robót budowlanych, materiałów lub usług bezpośrednio związanych z nieruchomością. Przykładowo, jeśli właściciel wynajmuje firmę do malowania czy instalacji w lokalu najemcy, nie musi już rejestrować się jako kontraktor CIS ani dokonywać potrąceń – płatność jest traktowana jako standardowa transakcja. Wyjątkiem są tutaj duże projekty deweloperskie lub sytuacje, w których landlord jest zarejestrowany jako contractor.

Pamiętaj, że Construction Industry Scheme działa tylko przy umowach B2B. Klient prywatny nigdy nie jest traktowany jako wykonawca. Od kwietnia 2026 wyłączone są też podmioty publiczne, takie jak NHS lub lokalne councile.

Rozszerzona odpowiedzialność głównego wykonawcy

Rok podatkowy 2026/2027 przyniósł kilka istotnych zmian, ale o jednej z nich trzeba szczególnie pamiętać jeśli działa się jako wykonawca główny. Mowa tutaj o zaostrzeniu przepisów dotyczących odpowiedzialności kontraktora w przypadku oszustwa popełnionego przez podwykonawcę. Mianowicie, jeśli HMRC udowodni, że zlecający „wiedział lub powinien był wiedzieć” o fraudzie (np. poprzez fałszywe faktury czy znikających traderów), może obciążyć go kwotą utraconego podatku plus karą do 30% tej sumy – dotyczy to firmy, dyrektorów i osób powiązanych. Dodatkowo, jeśli firma ma status GPS, zostanie on odebrany (o GPS w dalszej części artykułu). Okazuje się więc, że cały łańcuch podwykonawców musi być ściśle monitorowany, ponieważ odpowiedzialność staje się solidarna. Jako przedsiębiorca działający w branży budowlanej, koniecznie musisz starannie badać swoich kontrahentów.

Czy można nie korzystać z CIS?

Jeśli nie dotyczy Cię żaden wyjątek wymieniony we wcześniejszej części artykułu, istnieje tylko jeden sposób, aby uniknąć potrąceń CIS. Jest to status GPS (Gross Payment Status), który legalnie umożliwia wykonawcom przyjmowanie pełnych kwot na konto. Aby się o niego ubiegać, twoja firma musi:

• mieć odpowiednio wysokie obroty (min. £30,000 rocznie na każdą osobę decyzyjną);
• mieć historię rzetelnego i terminowego płacenia podatków w przeszłości (ostatnie 12 miesięcy);
• prowadzić biznes przez konto bankowe.

HMRC podda Cię odpowiednim testom i rozpatrzy wniosek. Jeśli uda Ci się uzyskać pozytywne wyniki, twoja firma zostanie zwolniona z potrąceń CIS, dzięki czemu podwyższy się jej płynność finansowa oraz poprawi się wizerunek wśród istniejących lub potencjalnych kontrahentów.

W każdym innym przypadku lepiej jest zarejestrować się do Construction Industry Scheme – pamiętaj, że jeśli tego nie zrobisz, twoja stawka nie będzie wynosiła 20%, a 30%.

Jakie kary są przewidziane za opóźnienia i błędy w CIS?

Jak wiadomo, HMRC nakłada kary za opóźnienia w zapłacie podatków lub spóźnione deklaracje podatkowe. Construction Industry Scheme nie jest tutaj wyjątkiem – jak wspomniano wcześniej, ostateczny termin wysłania do HMRC pieniędzy z potrąceń oraz CIS return to 19 dzień następnego miesiąca. W przypadku opóźnienia z dostarczeniem deklaracji, kary naliczane są następująco:

1. Pierwszy dzień zwłoki: £100 (nakładane natychmiast po terminie);
2. 2 miesiące zwłoki: Dodatkowe £200;
3. 6 miesięcy zwłoki: Dodatkowe £300 lub 5% kwoty podatku z raportu (w zależności od tego, co jest wyższe);
4. 12 miesięcy zwłoki: Kolejne £300 lub 5% kwoty podatku.

Pamiętaj, że nawet jeśli nie pobrałeś żadnych pieniędzy w ramach CIS w danym miesiącu, i tak masz obowiązek złożyć deklarację (Nil CIS return)

Nieodesłanie pieniędzy z potrąceń do HMRC wiąże się z nieco bardziej dotkliwymi karami. Urząd stosuje wtedy system odsetek nakładanych na dług. Ich wysokość bazuje na stopach referencyjnych Banku Anglii i aktualnie jest to 7.75%. Jeśli zwłoka się przedłuża, HMRC nakłada kary za samo opóźnienie w zapłacie długu:

• Po 30 dniach: 5% kwoty, której nie wpłaciłeś;
• Po 6 miesiącach: Kolejne 5% od pozostałego długu;
• Po 12 miesiącach: Kolejne 5%.

Dodatkowo, od kwietnia 2026 roku HMRC przewiduje kary za „brak należytej staranności”. Jeśli okazałoby się, że nie wpłaciłeś potrąceń celowo lub w wyniku rażącego niedbalstwa (np. wykorzystałeś te pieniądze na bieżące wydatki firmy), może zostać nałożona dodatkowa kara w wysokości do 30% nieopłaconego podatku.

Podsumowanie

Construction Industry Scheme to specjalny system rozliczeń podatkowych stworzony dla branży budowlanej. Większość firm działających w tym sektorze jest zobowiązana do jego stosowania, co nie zawsze jest dla nich korzystne, ponieważ może negatywnie wpływać na płynność finansową. CIS jest ściśle kontrolowany przez HMRC – nawet drobne błędy lub opóźnienia mogą skutkować karami finansowymi. Dlatego tak ważne jest skrupulatne przestrzeganie przepisów oraz terminowe składanie deklaracji.
Jako biuro księgowe możemy kompleksowo przejąć obsługę CIS w Twojej firmie – od rejestracji, przez bieżące rozliczenia, aż po składanie deklaracji. Dzięki temu będziesz mógł przestać się martwić o podatki i w pełni skupić się na rozwijaniu biznesu.